Dziecko w spektrum autyzmu – nowa codzieność edukacji, pod red. Joanny Kruk-Lasockiej i Jarosława Kotlińskiego

Monografia została przygotowana w myśl powiedzenia „Drzwi edukacji otwarte dla każdego ucznia”. Jednak sententia maxima jest tylko uniwersalną dewizą, która pokazuje stan gotowości społeczeństwa do włączenia wszystkich dzieci w nurt edukacji powszechnej, ogólnodostępnej. Rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona. Obecnie w polskich szkołach jest ok. 30% uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w przedszkolach nawet 40%. Są to dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności. A ile dzieci w spektrum nie ma orzeczeń? Są jeszcze uczniowie o innych specjalnych potrzebach rozwojowych i edukacyjnych. Typowość nie stanowi w dzisiejszym przedszkolu, szkole czy społeczeństwie normy albo rozumienie normy musi ulec poszerzeniu (Sekułowicz A., Sekułowicz M., 2016). Tak więc grupa czy klasa szkolna obejmuje zróżnicowaną pod względem potrzeb emocjonalnych, społecznych, intelektualnych zbiorowość. Znaczną jej część stanowią osoby w spektrum autyzmu, a w każdym razie z taką diagnozą. Taka sytuacja dotyczy szczególnie szkół prywatnych, społecznych czy z edukacją domową. W szkołach ogólnodostępnych mniej jest uczniów z autyzmem, więcej o nierozpoznanych potrzebach edukacyjnych.
Dzieci w spektrum autyzmu, pomimo dobrych możliwości intelektualnych, manifestują często zachowania, które utrudniają nauczycielowi pracę z grupą przedszkolną czy z całą klasą. Pomimo starań i obecności nauczyciela wspomagającego zarówno dziecko z autyzmem, jak i pozostali uczniowie mają trudności we wzajemnych relacjach i w akceptacji siebie nawzajem. Z kolei nauczyciele czują się często przytłoczeni problemami, z którymi sobie nie radzą, mają obawy, czy nie popełniają błędów, czy ich kompetencje są wystarczające. Ta trudna sytuacja w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych (Kołodziejczyk, 2020) zainspirowała nas do pokazania spektrum autyzmu z nieco innej perspektywy. Jak wiele musiało się wydarzyć w badaniach nad autyzmem, aby dziecko autystyczne mogło podążać tą samą drogą edukacji co wszyscy uczniowie? Od tego zaczynamy naszą podróż ku dzisiejszemu miejscu osoby w spektrum. Pokazujemy wiodące znaczenie rodziców wspomagających dziecko na tej drodze, omawiamy też mniej znane podejścia i metody, które mogą okazać się przydatne w pracy ze zróżnicowaną grupą uczniów. Ktoś może powie Nihil novi sub sole, a jednak każdy nowy ‒ choćby najmniejszy ‒ krok może sprawić, że na tej trudnej drodze wspólnej edukacji będzie trochę łatwiej.
Współczesna przestrzeń edukacyjna w sposób szczególny ujawnia skalę przemian społecznych, kulturowych i naukowych związanych z rozumieniem autyzmu. Coraz większa liczba dzieci diagnozowanych w spektrum, rosnąca świadomość społeczna oraz rozwój badań interdyscyplinarnych powodują, że szkoła i przedszkole stają się miejscem konfrontacji różnych modeli interpretacyjnych: medycznych, psychologicznych, pedagogicznych i społecznych. „Nowa codzienność edukacji” nie oznacza zatem wyłącznie wzrostu liczby uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, lecz przede wszystkim konieczność redefinicji pojęć normalności, wsparcia, podmiotowości i inkluzji.
Monografia, którą oddajemy w ręce Czytelnika, stanowi próbę uchwycenia tej zmiany w jej wymiarze teoretycznym i praktycznym. Autorzy podejmują refleksję nad dzieckiem w spektrum autyzmu jako uczestnikiem życia rodzinnego, edukacyjnego i społecznego ‒ nie tylko jako odbiorcą oddziaływań terapeutycznych, ale jako osobą współtworzącą przestrzeń relacji i znaczeń. W centrum rozważań znajduje się pytanie: jak projektować edukację i wsparcie, aby respektowały one zróżnicowanie neurorozwojowe, a jednocześnie sprzyjały budowaniu wspólnoty?

(ze Wstępu)

Publikacja dostępna online w formacie pdf w poniższej zakładce: Załączniki